Pointer vindt zesenvijftig Nederlandse AI-kanalen op YouTube, platform verwijdert er elf

Onderzoeksprogramma Pointer van KRO-NCRV vond minstens zesenvijftig Nederlandse YouTube-kanalen die met AI-video's misleidende, opruiende of aantoonbaar onjuiste content verspreiden. De video's werden samen zesenzestig miljoen keer bekeken en leverden de makers naar schatting zo'n 290.000 euro aan advertentie-inkomsten op. Na de bevindingen van de redactie verwijderde YouTube elf Nederlandse kanalen en sloot het acht andere uit van advertentie-inkomsten.

Nepartsen, roddelkanalen en misdaadnieuws zonder wederhoor

De kanalen zijn Nederlandstalig of gaan over Nederland. Ze verspreiden desinformatie en complottheorieën, publiceren ongecontroleerd nieuws en beschuldigen mensen zonder wederhoor toe te passen. Er zitten kanalen bij die dubieus medisch advies geven, voorgedragen door een gegenereerde arts die niet bestaat. Andere kanalen brengen roddels over bekende Nederlanders als feit, of noemen verdachten in misdaadzaken met hun volledige naam.

Een deel presenteert zichzelf als nieuwskanaal, met een AI-presentator die onjuiste berichten voorleest. Slechts elf van de zesenvijftig kanalen droegen het label voor AI-gegenereerde content dat YouTube verplicht stelt. Pointer mailde de eigenaren van alle kanalen. Geen van hen reageerde.

Het verdienmodel komt uit een cursus

Veel van deze kanalen zijn wat in het vak faceless channels heten: de maker komt niet in beeld, scripts en beelden komen uit AI-tools of van goedkope freelancers. Het model is bekend en wordt in Nederland actief verkocht. Online cursussen leggen uit hoe je zo'n kanaal opzet, en sturen volgens Pointer aan op onderwerpen die verontwaardiging oproepen. Meer kijkers betekent immers meer advertentie-inkomsten.

Dat spoor liep eerder dit jaar al naar Nederland. Een netwerk van twintig kanalen verspreidde nepnieuws over de onafhankelijkheidsbeweging in de Canadese provincie Alberta en haalde daarmee ongeveer veertig miljoen weergaven. De Canadese omroep CBC herleidde de succesvolste kanalen naar Nederlandse eigenaren, die een online cursus hadden gevolgd bij een Nederlandse aanbieder. Een van hen werkt inmiddels als coach voor diezelfde aanbieder. Die aanbieder zegt zich te distantiëren van desinformatie en cursisten te adviseren politieke en sensationele niches te vermijden.

YouTube grijpt in na de bevindingen

YouTube kwam in actie toen Pointer het onderzoek voorlegde. Elf Nederlandse kanalen zijn verwijderd, acht andere kunnen geen advertentie-inkomsten meer verdienen. Het platform laat weten dat er "simpelweg geen plaats" is voor spam, fraude of misleiding.

Dat is een ingreep achteraf, op aanwijzing van een redactie. De kanalen draaiden tot dat moment gewoon binnen het YouTube Partner Programme, inclusief de advertenties die dat oplevert. Het verplichte AI-label, dat kijkers moet waarschuwen dat ze naar gegenereerde beelden kijken, werd door vijfenveertig van de zesenvijftig kanalen genegeerd zonder dat dit gevolgen had.

Voor makers die wél binnen de regels werken raakt dit aan de kern van hun verdienmodel. Dezelfde advertentiepot betaalt de kanalen uit het onderzoek, en dezelfde aanbevelingsalgoritmes brachten ze aan zesenzestig miljoen weergaven. YouTube scherpte zijn spambeleid de afgelopen maanden op meerdere punten aan, onder meer met een hersteltermijn van dertig dagen voor kanalen die worden geflagd, maar handhaving blijft grotendeels reactief.

De volledige reportage van Pointer verschijnt donderdag 5 november om 16.00 uur op het YouTube-kanaal van het programma.